Bahçede Zararlı Hayvanlara Karşı Koruma

Bir sabah bahçeye çıkıp özenle diktiğiniz fide sırasının yarısının kesilmiş, bir başka sabah çilek yatağının karıştırılmış olduğunu görmek moral bozucudur. Böcekler ve hastalıklar için elimizde epey bilgi birikimi var, ama bahçe hayvan zararlıları söz konusu olduğunda çoğu bahçıvan hazırlıksız yakalanır. Tavşan, sincap, kuş, kedi, köstebek ve kirpi gibi canlılar bahçenize zarar vermek için değil, kolay yem ve güvenli sığınak bulmak için gelir. Bu yüzden en işe yarar yaklaşım da onları cezalandırmak değil, bahçeyi onlar için daha az çekici, bitkileri ise daha ulaşılmaz hâle getirmektir.

Aşağıda önce “kim geldi?” sorusunu doğru yanıtlamanın yollarını, ardından kendi başınıza uygulayabileceğiniz korunma yöntemlerini anlatıyorum. Doğru teşhis olmadan alınan önlemler genelde boşa emek olur; tavşana karşı kurduğunuz tel çit sincabı hiç durdurmaz.

Ziyaretçinizi Tanımak: İz Okuma

Zarar veren hayvanları çoğu zaman göremezsiniz, çünkü birçoğu alacakaranlıkta ya da geceleyin dolaşır. Ama hepsi arkasında okunabilir izler bırakır. Birkaç sabah dikkatle bakmak, aylarca yanlış önlemle uğraşmaktan iyidir.

Isırık ve kesim izleri

Yaprak ve sürgünlerin kesildiği yere yakından bakın. Tavşanlar keskin kesici dişleriyle sapı bıçakla kesilmiş gibi düzgün ve eğik bir yüzey bırakır; genelde yerden 30-40 santime kadar olan her şeyi biçer. Geyik ya da büyük otçullar (kırsal bahçelerde) çekiştirerek koparır, kesim yüzeyi lifli ve pürüzlüdür. Kuşlar meyveleri gagalar, üzerinde küçük delikler ve yarıklar kalır. Sincaplar ise domates ya da elmadan bir ısırık alıp bırakır, kalanını yemez; bu “bir ısırıklık” zarar tarzı en tanıdık işaretidir.

Kazı, tümsek ve tünel

Toprakta düzensiz, sığ çukurlar ve etrafa savrulmuş toprak varsa büyük olasılıkla soğan, yumru ya da yeni ekilmiş tohum arayan bir sincap ya da kedi iş başındaydı. Düzenli aralıklı, konik toprak tümsekleri köstebeğe işaret eder. Köstebek bitki kökü yemez, solucan ve böcek arar; ama tünelleri fide köklerini havada bırakarak dolaylı zarar verir. Yüzeyde ince, dar geçitler ve kemirilmiş kök boğazları görüyorsanız tarla faresi olasılığı yüksektir.

Zamanlama ve diğer ipuçları

Zararın gündüz mü gece mi oluştuğunu anlamak için akşam bahçeyi bir tur atıp sabah tekrar bakın. Yumuşak toprağa veya tırmıkla düzelttiğiniz küçük bir alana bırakılan ayak izleri çok bilgi verir. Dışkı da ayırt edicidir: tavşanın küçük, yuvarlak ve kuru topakları, kuşların beyazımsı lekeleri, kedilerin gömülü bırakılmış izleri. Bu gözlemleri bir deftere tarihle yazmak, mevsim mevsim bahçe işlerini planlarken elinizi güçlendirir; hangi hafta hangi zararlının aktifleştiğini bir yıl sonra tahmin edebilirsiniz.

Uygulanabilir Koruma Yöntemleri

Korumanın üç katmanı var: engellemek, caydırmak ve bahçeyi baştan az çekici kurmak. En kalıcı sonuç, üçünü birlikte kullanmakla alınır.

Fiziksel bariyerler

Uzun vadede en güvenilir çözüm budur. Tavşan için 60-80 santim yüksekliğinde, göz aralığı 2-3 santimi geçmeyen tel örgü yeterlidir; ancak alt kenarını 15 santim toprağa gömmek veya dışa doğru bir “L” yapıp yere yatırmak şarttır, yoksa altını kazarlar. Kuşlardan meyve korumak için ince file kullanın, fileyi bitkiye değdirmeden bir kafes iskeletine gerin ki gagalayamasınlar ve içine sıkışmasınlar. Fide döneminde en pratik çözüm ise tünel örtüleridir: yay şeklinde bükülmüş teller üzerine gerilen ince örtü hem tavşanı hem kuşu hem de birçok böceği dışarıda tutar. Saksı ve balkon bahçesinde soğanlı bitkilerin üzerine yerleştirilen tel kafesler, sincapların kazma isteğini bitirir.

Koku, tat ve hareket caydırıcıları

Caydırıcılar bariyerin yerini tutmaz, ama baskıyı azaltır. Kedi ve köpekler güçlü kokulardan hoşlanmaz; lavanta, biberiye ve kekik gibi aromatik bitkileri sebze yatağının kenarına dikmek hem bu işi görür hem faydalıdır. Sincap ve tavşan yeni kokulara ilk günler tepki verir, sonra alışır; bu yüzden kullandığınız yöntemi iki üç haftada bir değiştirmek gerekir. Hareketli ve parlak nesneler (rüzgârda dönen şeritler) kuşlarda kısa süreli işe yarar. Hareket sensörlü su fışkırtıcıları kedi ve tavşana karşı en etkili caydırıcılardan biridir, çünkü hayvan alışamayacağı kadar rahatsız edici ama zararsız bir sürprizle karşılaşır. Zehirli yem ve tuzaklardan uzak durmanızı öneririm: kirpi, kuş ve ev hayvanları da bundan etkilenir, üstelik kirpi bahçenizin salyangoz avcısıdır.

Bahçeyi az çekici kurmak

Zararlıların çoğu, bahçede kolay yem ve saklanacak yer bulduğu için kalır. Yere düşen meyveleri toplamak, olgunlaşan ürünü geciktirmeden hasat etmek, çit dibindeki yüksek otları biçmek ziyaret sayısını gözle görülür biçimde düşürür. Kompost yığını en sık gözden kaçan davetiyedir: pişmiş yemek, et, süt ürünü ve ekmek at