Mevsim Mevsim Bahçe İşleri Takvimi
Bahçecilikte en çok tekrarlanan hata, işleri yanlış yapmak değil; doğru işi yanlış zamanda yapmaktır. Şubat ayında ekilen bir domates fidesi pencere kenarında sararır, ekim ayında budanan bir çalı kışa yaralı girer. Bitkiler kendi takvimlerine göre yaşar; bize düşen, o takvime uyum sağlamaktır. Mevsimsel bahçe işleri planlama dediğimiz şey de aslında budur: yılı önceden görüp her işi kendi penceresinde yapmak.
Aşağıdaki takvim genel bir çerçevedir. Türkiye'de Akdeniz kıyısıyla İç Anadolu arasında üç haftaya varan fark olabilir; kendi bahçenizde ilk ve son don tarihlerini not ederek bu takvimi bir iki hafta öne ya da arkaya kaydırın. Küçük bir defter tutmak, birkaç yıl içinde size hiçbir kitabın veremeyeceği yerel bilgiyi kazandırır.
Yılın İlk Yarısı: Uyanış ve Üretim
İlkbahar ve yaz, bahçenin en yoğun aylarıdır. Bu dönemde yapılan işler doğrudan hasadı belirlediği için, hazırlığın kışın bitmiş olması gerekir.
Erken İlkbahar: Toprağı Uyandırmak
Kar ve donun çekilmesiyle birlikte ilk iş toprağa bakmaktır. Bir avuç toprağı sıkın; parmaklarınız arasında dağılıyorsa işlemeye hazırdır, çamur gibi yapışıyorsa birkaç hafta daha bekleyin. Islak toprağı bellemek yapıyı bozar ve bütün sezon boyunca sıkışmış bir tabaka bırakır.
- Kışlık örtüyü ve kuru yaprakları kaldırın, altındaki toprağı havalandırın.
- Olgunlaşmış komposttan yataklara 3-5 cm serpin, derine karıştırmadan yüzeyde bırakın; toprak canlıları gerisini halleder.
- Meyve ağaçlarını ve yaz çiçeği açan çalıları, tomurcuklar patlamadan önce budayın.
- Makas, bel ve çapa gibi araçları bileyip temizleyin. Kör bir makas dalı kesmez, ezer.
- Biber, patlıcan ve domates tohumlarını iç mekânda, aydınlık bir pencerede çimlendirmeye başlayın.
Geç İlkbahar: Dikim Zamanı
Son don tehlikesi geçtikten sonra sıcak seven her şey dışarı çıkabilir. Fideleri doğrudan toprağa vermeden önce bir hafta boyunca günde birkaç saat dışarıda bekletip sertleştirin; bu adım atlanırsa yapraklar güneş yanığı yapar.
Bu dönemde marul, turp, roka gibi hızlı büyüyen sebzeleri iki haftada bir aralıklı ekmek, hasadın tek seferde patlamasını önler. Balkonda yetiştiriyorsanız saksı hacmini abartmayın demeyeceğim; tam tersine, kök hacmi geniş olan kaplar yaz sıcağında çok daha az kurur.
Yaz: Bakım ve Gözlem
Yazın işi ekmek değil, sürdürmektir. Sulamayı sabahın erken saatlerine alın ve seyrek ama derin sulayın; günde bir bardak su vermek kökleri yüzeye çağırır. Toprağın üstünü saman, kuru ot veya kabuk parçalarıyla malçlamak buharlaşmayı belirgin biçimde azaltır.
Haftada bir kez yaprakların altına bakma alışkanlığı edinin. Yaprak bitleri, kırmızı örümcek ve mantar lekeleri erken fark edilirse basit müdahalelerle çözülür, geç kalınırsa sezonu götürür. Meyveye yatan sebzeler bu dönemde besin ister; solucan gübresi veya kompost çayı gibi organik takviyeler yavaş ve dengeli beslenme sağlar.
Yılın İkinci Yarısı: Hasat ve Hazırlık
Sonbahar birçok kişi için sezonun kapanışıdır; oysa gelecek yılın bahçesi tam olarak bu aylarda kurulur.
Sonbahar: Toplamak ve Beslemek
İlk donlardan önce sıcak seven bitkileri sökün, sağlıklı olanları kompost yığınına atın. Hastalıklı yaprakları ve küflü meyveleri ayırın; sıcaklığı yeterince yükselmeyen bir ev yığını hastalık etkenlerini öldürmeyebilir.
Sonbahar aynı zamanda soğanlı çiçeklerin, sarımsağın ve bazı bölgelerde bakla ile ıspanağın dikim zamanıdır. Yaprak dökümü başladığında toplanan yapraklar, bir kafes içinde biriktirildiğinde bir yıl içinde mükemmel bir yaprak çürüntüsüne dönüşür.
Kış: Koruma ve Planlama
Soğuk aylarda bahçe uyur ama tamamen durmaz. Saksıları duvar dibine çekin, çok yıllık bitkilerin kök bölgesini kalın bir malçla örtün, ağaç gövdelerini genç yaşta kemirgenlere karşı koruyun. Kompost yığınını da örtmek, kışın soğumasını ve yağmurla besinlerini kaybetmesini yavaşlatır.
Bu dönem, kâğıt üstünde çalışmanın tam vaktidir. Geç